Kabinet wil miljarden besparen en neemt ingrijpend besluit: dit gaat er veranderen
Laatste update:
De Rijksoverheid staat voor een enorme afslankoperatie. Het kabinet wil dat er in 2035 ongeveer 25.000 minder rijksambtenaren werken dan nu. Daarmee moet de overheid niet alleen kleiner, maar ook een stuk goedkoper worden. Uiteindelijk wil het kabinet voor miljarden euro’s besparen.
Het gaat om een ingrijpende operatie, want momenteel werken er ruim 168.000 mensen bij het Rijk. Het verdwijnen van 25.000 arbeidsplaatsen zou dus betekenen dat een aanzienlijk deel van het huidige personeelsbestand verdwijnt.
Staatssecretaris Eric van der Burg, verantwoordelijk voor Slagvaardige Overheid, benadrukt daarbij dat simpelweg duizenden banen schrappen niet voldoende is. Als er minder ambtenaren komen, moet de overheid volgens hem ook minder ingewikkeld worden.
Dat kan uiteindelijk gevolgen hebben voor de manier waarop Nederlanders met de overheid te maken krijgen.
25.000 minder rijksambtenaren
De cijfers laten zien hoe sterk de Rijksoverheid de afgelopen jaren juist is gegroeid.
In 2021 werkten er volgens de genoemde cijfers ruim 139.000 rijksambtenaren. In 2025 waren dat er al meer dan 168.000.
Dat zijn bijna 30.000 extra medewerkers in enkele jaren tijd.
Het kabinet wil die ontwikkeling nu ombuigen.
In 2035 moeten er ongeveer 25.000 minder rijksambtenaren zijn dan op dit moment. Het gaat daarbij om medewerkers van ministeries en verschillende onderdelen van de Rijksoverheid.
Leraren, verpleegkundigen en bijvoorbeeld medewerkers van gemeenten vallen niet automatisch onder deze telling.
Kabinet wil miljarden besparen
Achter de afslankoperatie zit een forse financiële doelstelling.
Het kabinet wil uiteindelijk ongeveer 3,5 miljard euro besparen op de Rijksoverheid.
Minder personeel moet daar een belangrijke bijdrage aan leveren.
Maar eerdere kabinetten hebben vaker geprobeerd om het ambtelijke apparaat kleiner te maken. In de praktijk bleek dat lastig.
Nieuwe wetten, crises en extra overheidstaken zorgden er regelmatig voor dat er juist weer meer personeel nodig was.
Daarom wil Van der Burg het deze keer anders aanpakken.
Niet alleen minder mensen, maar ook minder werk
Volgens de staatssecretaris kan de overheid niet simpelweg tienduizenden arbeidsplaatsen laten verdwijnen terwijl alle bestaande werkzaamheden hetzelfde blijven.
Er moet dus ook worden gekeken naar wat ambtenaren dagelijks moeten uitvoeren.
Een belangrijke oorzaak van de hoeveelheid werk is volgens Van der Burg de complexiteit van Nederlandse wet- en regelgeving.
Nieuwe wetten bevatten regelmatig uitzonderingen voor bepaalde groepen, aparte voorwaarden, overgangsregelingen en andere bijzondere situaties.
Iedere extra uitzondering moet vervolgens worden uitgevoerd en gecontroleerd.
Dat kost tijd en dus ook personeel.
‘We moeten vaker nee zeggen’
Het kabinet wil daarom dat toekomstige wetgeving eenvoudiger wordt.
„Als kabinet moeten we in onze eigen wetsvoorstellen minder uitzonderingen voorstellen en we moeten vaker nee zeggen”, aldus Van der Burg.
Daarmee legt hij een deel van de verantwoordelijkheid bij de politiek zelf.
Wanneer Kamerleden of bewindspersonen voor allerlei specifieke situaties uitzonderingen in wetten opnemen, moeten ambtenaren die uitzonderingen uiteindelijk uitvoeren.
Door wetten eenvoudiger te maken, hoopt het kabinet met minder personeel toe te kunnen.
Minder adviescolleges
Ook buiten de ministeries zelf wordt gekeken naar mogelijkheden om te besparen.
Nederland telt volgens Van der Burg momenteel 176 adviescolleges. Dat zijn raden en commissies die de overheid adviseren over uiteenlopende onderwerpen.
Dat aantal moet omlaag.
Hoeveel adviescolleges uiteindelijk verdwijnen of worden samengevoegd, is nog niet bekend.
Ook wil het kabinet kritisch kijken naar het aantal onderzoeken waarin bestaande wetten worden geëvalueerd.
Dergelijke evaluaties kunnen veel tijd en geld kosten en leiden regelmatig tot opdrachten voor externe onderzoekers en adviesbureaus.
Door ook daar te schrappen, moet de hoeveelheid werk verder afnemen.
Wat merkt de burger hiervan?
Voor Nederlanders is vooral de vraag wat zo’n kleinere Rijksoverheid betekent voor de dienstverlening.
Het kabinet hoopt dat burgers uiteindelijk juist profiteren van eenvoudigere regels.
Wanneer er minder uitzonderingen en ingewikkelde voorwaarden bestaan, zou het bijvoorbeeld gemakkelijker kunnen worden om te bepalen of iemand ergens recht op heeft.
Aanvragen zouden daardoor in theorie eenvoudiger kunnen worden en ambtenaren zouden minder tijd kwijt kunnen zijn aan ingewikkelde beoordelingen.
Maar of dat in de praktijk daadwerkelijk zo uitpakt, zal moeten blijken.
Wanneer het personeelsbestand sneller krimpt dan de hoeveelheid werk, bestaat juist het risico dat bepaalde overheidsdiensten onder grotere druk komen te staan.
Het is daarom nog te vroeg om te stellen dat burgers door het plan automatisch langer moeten wachten op besluiten of minder persoonlijke hulp krijgen.
Komen er 25.000 ontslagen?
De aankondiging betekent ook niet dat binnenkort 25.000 ambtenaren tegelijk hun ontslagbrief ontvangen.
Het doel ligt pas in 2035.
Daardoor heeft de overheid meerdere jaren om het personeelsbestand te verkleinen.
Een deel van zo’n krimp kan bijvoorbeeld worden bereikt door natuurlijk verloop. Medewerkers gaan met pensioen, vinden ander werk of vertrekken om andere redenen en worden vervolgens niet altijd vervangen.
Ook kan het aantal nieuwe vacatures worden beperkt of kunnen functies worden samengevoegd.
Welke ministeries en diensten uiteindelijk het zwaarst worden geraakt, moet nog verder worden uitgewerkt.
Voor rijksambtenaren blijft daardoor voorlopig onzeker wat de plannen precies voor hun eigen functie betekenen.
Eerdere pogingen liepen anders
De grote uitdaging is dat eerdere pogingen om de overheid kleiner te maken lang niet altijd het gewenste resultaat opleverden.
Het aantal rijksambtenaren is de afgelopen jaren juist sterk toegenomen.
Daar waren verschillende redenen voor.
De overheid kreeg te maken met grote dossiers en crises waarvoor extra personeel nodig was. Tegelijkertijd kwamen er nieuwe wetten en regels bij die eveneens moesten worden uitgevoerd.
Daarnaast kan het schrappen van vaste medewerkers ertoe leiden dat werkzaamheden later extern worden ingekocht.
Wanneer vervolgens dure consultants of adviesbureaus nodig zijn om hetzelfde werk uit te voeren, kan een geplande besparing kleiner uitvallen dan verwacht.
Het kabinet wil daarom niet alleen naar het aantal medewerkers kijken, maar ook naar de onderliggende werkzaamheden.
Nederlandse regels moeten eenvoudiger
Dat maakt het verminderen van regels en uitzonderingen een belangrijk onderdeel van het plan.
De Nederlandse overheid werkt met talloze verschillende voorwaarden, inkomensgrenzen, uitzonderingen en overgangsregelingen.
Die zijn vaak ingevoerd om rekening te houden met bijzondere situaties.
Maar wanneer steeds meer uitzonderingen worden toegevoegd, kan een regeling uiteindelijk zo ingewikkeld worden dat zowel burgers als uitvoeringsorganisaties moeite hebben om haar te begrijpen.
Het kabinet wil daarom vaker kiezen voor eenvoud.
Dat kan de uitvoering goedkoper en sneller maken.
Daar zit echter ook een keerzijde aan.
Wanneer uitzonderingen verdwijnen, kunnen mensen die nu juist dankzij zo’n bijzondere regeling ergens voor in aanmerking komen hun voordeel verliezen.
Welke regelingen uiteindelijk worden aangepast, staat nog niet vast.
Grote operatie richting 2035
Het kabinet heeft zichzelf daarmee een ingewikkelde opdracht gegeven.
Het wil miljarden besparen, ongeveer 25.000 functies laten verdwijnen én tegelijkertijd voorkomen dat de dienstverlening van de overheid verslechtert.
Dat moet vooral lukken door niet alleen in het personeel te snijden, maar de overheid zelf eenvoudiger te organiseren.
De komende jaren moet duidelijk worden welke ministeries en diensten moeten krimpen, welke werkzaamheden kunnen verdwijnen en welke adviesorganen worden geschrapt of samengevoegd.
Voor burgers zal vooral belangrijk zijn of het kabinet erin slaagt om regels daadwerkelijk eenvoudiger te maken.
Het doel is duidelijk: in 2035 moeten er ongeveer 25.000 minder rijksambtenaren zijn en wil het kabinet miljarden besparen. Maar of Nederlanders daar vooral een eenvoudigere overheid van merken, of juist minder dienstverlening, hangt af van de manier waarop die enorme afslankoperatie de komende jaren wordt uitgevoerd.
Geschreven door
Emma VermeerEmma Vermeer is editor bij Blijned en schrijft over royalty en politiek. Ze volgt zowel opvallende momenten rond het koningshuis als ontwikkelingen die het politieke landschap in Nederland veranderen.
Alle 366 artikelen van Emma Vermeer ›Volg Blijned
Het nieuws van vandaag, op de plek waar je toch al bent.