De winter wordt ijskoud: Dit zegt het KNMI over de extreem sterke El Niño
Laatste update:
Na een zomer waarin opnieuw veel aandacht was voor hoge temperaturen, duiken inmiddels de eerste verhalen over de komende winter op. Daarbij valt steeds vaker de term El Niño. Een krachtige variant van dit wereldwijde klimaatverschijnsel kan het weer in grote delen van de wereld beïnvloeden. Maar betekent dat automatisch dat Nederland zich moet voorbereiden op sneeuw, ijs en wekenlange vorst?
Dat ligt een stuk ingewikkelder. Hoewel El Niño wereldwijd grote gevolgen kan hebben, is de invloed op het Nederlandse winterweer veel minder duidelijk. Een sterke El Niño betekent voor ons land dan ook zeker niet automatisch een strenge winter.
Wat is El Niño eigenlijk?
El Niño ontstaat wanneer het zeewater in het centrale en oostelijke deel van de tropische Stille Oceaan gedurende langere tijd warmer is dan normaal.
Die verandering lijkt voor Nederland misschien ver weg, maar kan wereldwijd atmosferische circulaties beïnvloeden.
Daardoor veranderen in bepaalde gebieden de kansen op bijvoorbeeld extreme regenval, droogte of hogere temperaturen.
El Niño keert met tussenpozen terug en verschilt sterk in intensiteit. Sommige episodes blijven relatief zwak, terwijl andere veel grotere afwijkingen in de temperatuur van het oceaanwater veroorzaken.
De tegenhanger van El Niño heet La Niña. Daarbij is het zeewater in hetzelfde deel van de Stille Oceaan juist koeler dan gemiddeld.
Zware El Niño kan wereldwijd grote gevolgen hebben
Vooral wanneer een El Niño uitzonderlijk krachtig wordt, kijken meteorologen en klimaatonderzoekers er nauwlettend naar.
Dat heeft een goede reden.
Zeer sterke El Niño’s zijn in het verleden in verschillende delen van de wereld samengevallen met grote afwijkingen in temperatuur en neerslag.
Zo kunnen bepaalde gebieden in Azië en Australië een grotere kans krijgen op droogte, terwijl delen van Zuid-Amerika juist met veel meer neerslag te maken kunnen krijgen.
Ook kan El Niño tijdelijk een extra zet geven aan de gemiddelde temperatuur op aarde.
Dat maakt een krachtige El Niño vanuit mondiaal perspectief belangrijk.
Maar daaruit volgt niet automatisch dat Nederland een extreem koude winter krijgt.
Krijgt Nederland hierdoor een ijskoude winter?
Dat is precies waar sommige spectaculaire wintervoorspellingen te kort door de bocht gaan.
Voor Nederland bestaat geen eenvoudige regel waarbij een krachtige El Niño automatisch leidt tot een strenge winter.
Ons winterweer wordt sterk beïnvloed door de atmosferische omstandigheden boven de Atlantische Oceaan en Europa.
De ligging van de straalstroom en de verdeling van hoge- en lagedrukgebieden spelen bijvoorbeeld een belangrijke rol bij de vraag welke lucht Nederland bereikt.
Komt de stroming langdurig uit het oosten of noordoosten, dan kan koude continentale lucht ons land bereiken. Domineren westelijke luchtstromingen vanaf de Atlantische Oceaan, dan is het meestal zachter en wisselvalliger.
El Niño kan onderdeel zijn van het grote mondiale weersysteem, maar is voor Nederland geen betrouwbare knop waarmee maanden van tevoren kan worden bepaald hoe koud de winter wordt.
Een strenge winter blijft natuurlijk mogelijk
Dat betekent ook weer niet dat Nederland onmogelijk een koude winter kan krijgen.
Een periode met sneeuw, ijs en stevige vorst kan zich nog steeds voordoen.
Alleen kun je zo’n periode niet simpelweg voorspellen door naar de temperatuur van het oceaanwater duizenden kilometers verderop te kijken.
Juist in Nederland kan het winterweer sterk wisselen.
De ene week kan zachte Atlantische lucht temperaturen ruim boven het vriespunt brengen, terwijl een verandering in de luchtstroming korte tijd later voor vorst of sneeuw kan zorgen.
Wie nu al beweert dat een krachtige El Niño ons gegarandeerd een ijskoude winter bezorgt, loopt daarom ver vooruit op wat meteorologisch verantwoord te voorspellen is.
Elders kan El Niño duidelijker merkbaar zijn
In andere delen van de wereld zijn de verbanden met El Niño een stuk sterker.
Delen van Zuid-Amerika kunnen bijvoorbeeld een grotere kans krijgen op hevige regenval en overstromingen.
In delen van Australië en Zuidoost-Azië kan het risico op droogte juist toenemen.
Ook binnen Europa kunnen bepaalde statistische verbanden bestaan tussen El Niño en regionale weerpatronen.
Dat zijn echter kansen en gemiddelde patronen over langere perioden. Ze betekenen niet dat het weer zich tijdens iedere El Niño op precies dezelfde manier gedraagt.
Hetzelfde geldt voor mogelijke effecten in Scandinavië en Zuid-Europa.
Ook wereldtemperatuur speelt een rol
Een krachtige El Niño is om nog een andere reden interessant.
Tijdens eerdere sterke El Niño-perioden liep de gemiddelde temperatuur wereldwijd tijdelijk verder op.
Dat komt doordat een grote hoeveelheid warmte uit de tropische Stille Oceaan invloed heeft op het klimaatsysteem.
Die tijdelijke natuurlijke schommeling vindt tegenwoordig bovendien plaats bovenop de langdurige mondiale opwarming.
Een krachtige El Niño kan daardoor bijdragen aan bijzonder hoge mondiale temperaturen.
Dat betekent echter niet dat iedere plaats op aarde tegelijkertijd uitzonderlijk warm wordt. Terwijl het wereldgemiddelde hoog ligt, kan Nederland bijvoorbeeld tijdelijk een koude periode beleven.
Wereldwijde temperatuur en het dagelijkse weer op één specifieke plek zijn twee verschillende zaken.
Seizoensverwachting is geen gewone weersvoorspelling
Daar komt nog bij dat voorspellingen voor een volledig winterseizoen anders werken dan het weerbericht voor de komende dagen.
Op lange termijn kunnen meteorologische modellen aangeven of bepaalde scenario’s waarschijnlijker of minder waarschijnlijk zijn.
Ze kunnen echter niet maanden vooruit betrouwbaar voorspellen dat het bijvoorbeeld op een specifieke januaridag gaat sneeuwen of dat Nederland wekenlang onder het vriespunt blijft.
Hoe verder vooruit wordt gekeken, hoe groter de onzekerheid.
Daarom worden seizoensverwachtingen vooral gebruikt om grotere patronen en kansen te beoordelen, niet om het exacte weer maanden vooruit vast te leggen.
Neem spectaculaire winterkoppen met een korrel zout
Verhalen waarin een krachtige El Niño rechtstreeks wordt vertaald naar een extreem koude Nederlandse winter verdienen daarom de nodige voorzichtigheid.
Een sterke El Niño kan wereldwijd absoluut grote gevolgen hebben en is voor meteorologen een belangrijk verschijnsel om te volgen.
Voor Nederland is de conclusie alleen veel minder spectaculair.
Of we een zachte, natte winter krijgen of juist perioden met sneeuw en stevige vorst, hangt uiteindelijk af van veel meer factoren.
Een krachtige El Niño is dus geen garantie op schaatsweer in Nederland. Wie nu al een ijskoude winter voorspelt uitsluitend vanwege El Niño, trekt een conclusie die op basis van dit klimaatverschijnsel alleen niet gemaakt kan worden. Pas wanneer we dichter bij de winter komen, ontstaat geleidelijk een beter beeld van de weerspatronen die voor Nederland daadwerkelijk belangrijk worden.
Geschreven door
Lars de WitLars de Wit is editor bij Blijned en schrijft over nieuws en televisie. In zijn artikelen komen zowel grote gebeurtenissen als verhalen met een verrassende of menselijke twist voorbij: van noodweer en sportnieuws tot bijzondere vondsten, bekende gezichten en opvallende…
Alle 997 artikelen van Lars de Wit ›Volg Blijned
Het nieuws van vandaag, op de plek waar je toch al bent.