Bizarre wending in Den Haag: ''Dit had echt niemand zien aankomen''
De politieke crisis rond het kabinet van Rob Jetten heeft een onverwachte wending gekregen. Waar eerder op de dag nog serieus rekening werd gehouden met een kabinetsval, lijkt het erop dat de drie coalitiepartijen voorlopig toch samen verder willen. Premier Rob Jetten, VVD-leider Dilan Yeşilgöz en CDA-vicepremier Bart van den Brink zitten inmiddels al bijna zeven uur met elkaar om tafel.
Volgens het Algemeen Dagblad zal het kabinet vandaag niet vallen. Wel zou de VVD met bijzonder stevige eisen naar het crisisoverleg zijn gekomen. De partij wil naar verluidt een rechtse gedoogpartner en eist daarnaast ingrijpende veranderingen aan het omstreden Belastingplan 2027.
Kabinetscrisis neemt onverwachte wending
Vrijdagochtend leek de politieke situatie nog bijzonder ernstig.
De VVD was woedend over de manier waarop coalitiepartners D66 en CDA afspraken hadden gemaakt met oppositiepartijen over het Belastingplan 2027.
De liberalen voelden zich buitenspel gezet en lieten weten dat het minderheidskabinet in zijn huidige vorm niet langer houdbaar was.
Daarmee leek een kabinetsval plotseling een reële mogelijkheid.
Maar gedurende de dag veranderde de situatie.
In plaats van de samenwerking direct te beëindigen, besloten de drie coalitiepartijen uitgebreid met elkaar in gesprek te gaan.
Dat overleg duurt inmiddels al uren.
En volgens Haagse bronnen die met het Algemeen Dagblad hebben gesproken, zal het kabinet vandaag niet vallen.
Jetten, Yeşilgöz en Van den Brink al zeven uur in overleg
Premier Rob Jetten, VVD-leider Dilan Yeşilgöz en CDA-vicepremier Bart van den Brink proberen achter gesloten deuren een uitweg te vinden uit de politieke crisis.
Het overleg duurt inmiddels bijna zeven uur.
Dat is opvallend lang, zeker omdat er voor vrijdag ook een reguliere ministerraad gepland stond.
Die vergadering had om 12.30 uur moeten beginnen.
Door het aanhoudende crisisberaad kwam de ministerraad echter niet op het geplande tijdstip bijeen.
De langdurige gesprekken maken duidelijk hoe ingewikkeld de situatie binnen de coalitie is geworden.
Geen van de partijen lijkt de samenwerking zomaar te willen beëindigen, maar tegelijkertijd liggen er grote meningsverschillen op tafel.
VVD wil rechtse gedoogpartner
Volgens politiek verslaggever Niels Klaassen van het Algemeen Dagblad heeft de VVD stevige eisen gesteld.
De partij zou niet alleen veranderingen willen in het belastingbeleid, maar ook in de politieke samenstelling van de steun voor het minderheidskabinet.
Een van de opvallendste wensen is de komst van een rechtse gedoogpartner.
Dat zou betekenen dat het kabinet structurele steun zoekt bij een partij aan de rechterkant van het politieke spectrum, zonder dat die partij noodzakelijk zelf ministers levert.
Volgens de berichtgeving wil de VVD nadrukkelijk niet dat PRO die rol krijgt.
Klaassen schrijft:
„De VVD zou wel met forse eisen naar het overleg gegaan zijn, volgens een bron zou de partij willen dat er een rechtse gedoogpartner bij komt, dat mag dan absoluut niet PRO zijn.”
Het gaat vooralsnog om informatie van bronnen rond de onderhandelingen. De eis is niet officieel bevestigd als onderdeel van een akkoord.
Ook Belastingplan 2027 moet worden aangepast
Naast de mogelijke komst van een rechtse gedoogpartner zou de VVD eisen dat het Belastingplan 2027 grondig wordt aangepast.
Dat belastingplan vormde immers de directe aanleiding voor de crisis.
D66 en CDA hadden hierover afspraken gemaakt met de oppositiepartijen PRO en Volt.
De plannen waren gericht op een hogere belasting voor grote vermogens en een lagere belasting op arbeid.
De VVD voelde zich gepasseerd door de manier waarop die afspraken tot stand waren gekomen.
Uiteindelijk stemde de partij zelfs tegen het voorstel van haar eigen coalitiepartners.
Desondanks werd het Belastingplan aangenomen met 76 stemmen voor en 74 tegen.
Voor de VVD was dat aanleiding om de samenwerking binnen het kabinet ter discussie te stellen.
VVD wil gezamenlijk statement van coalitie
Volgens het Algemeen Dagblad wil de VVD ook dat de drie coalitiepartijen gezamenlijk naar buiten treden.
In zo'n verklaring zouden ze moeten aangeven hoe ze verder willen samenwerken.
Daarbij zou volgens de wens van de VVD ook worden aangekondigd dat het Belastingplan ingrijpend wordt gewijzigd.
Klaassen schrijft hierover:
„De partijleiders zouden volgens die wens samen een gezamenlijk statement uitbrengen, waarin ze dat uitspreken en ook aankondigen dat ze het belastingplan grondig vertimmeren.”
Dat zou een belangrijke politieke concessie betekenen van D66 en CDA.
Beide partijen hebben immers eerder steun gezocht bij oppositiepartijen om hun belastingvoorstellen door de Tweede Kamer te krijgen.
Het is nog niet duidelijk of ze bereid zijn om op die afspraken terug te komen.
Mogelijk ook strengere eisen over asiel
Volgens de berichtgeving bestaat binnen D66 bovendien de vrees dat de VVD het crisisoverleg wil aangrijpen om op meer beleidsterreinen concessies af te dwingen.
Daarbij wordt onder meer het asielbeleid genoemd.
Een betrokkene binnen D66 zou tegenover het Algemeen Dagblad hebben aangegeven bang te zijn dat de VVD ook op dat onderwerp aanvullende eisen gaat stellen.
Andere bronnen herkennen dat beeld echter niet.
Het is daarom onduidelijk of asiel daadwerkelijk een belangrijk onderdeel van de onderhandelingen vormt.
Wel lijkt vast te staan dat de VVD de crisis gebruikt om stevig in te zetten op veranderingen binnen de coalitie.
D66 en CDA willen niet zomaar toegeven
Hoewel de VVD met forse eisen naar het overleg zou zijn gekomen, betekent dat niet dat D66 en CDA daar automatisch mee akkoord gaan.
Volgens het Algemeen Dagblad willen beide partijen de samenwerking voortzetten.
Maar ook voor hen zijn er grenzen.
Klaassen schrijft:
„Bij D66 en CDA valt te horen: we willen samen door. Maar natuurlijk niet tegen elke prijs.”
Daarmee lijkt de situatie ingewikkeld.
De VVD wil veranderingen voordat de partij bereid is de samenwerking voort te zetten.
D66 en CDA willen het kabinet overeind houden, maar zullen niet zonder meer al hun eerdere afspraken willen opgeven.
De komende gesprekken moeten duidelijk maken of de partijen elkaar voldoende tegemoet kunnen komen.
Johan Derksen wilde dat VVD uit kabinet stapte
De gebeurtenissen hebben ook buiten Den Haag voor flinke ophef gezorgd.
Bij Vandaag Inside liet Johan Derksen eerder weten dat hij vond dat de VVD harde consequenties moest verbinden aan het optreden van D66 en CDA.
Volgens Derksen was de VVD door haar coalitiepartners ernstig benadeeld.
Hij vond dat de liberalen uit het kabinet moesten stappen.
Ook voormalig VVD-politicus Halbe Zijlstra sprak bij Nieuws van de Dag kritisch over de ontstane situatie.
Voor beide mannen draaide het conflict om het vertrouwen tussen coalitiepartners.
Wanneer regeringspartijen buiten elkaar om belangrijke afspraken maken, kan dat volgens critici de samenwerking ernstig beschadigen.
Waarom wil niemand het kabinet laten vallen?
Hoewel de spanningen hoog zijn opgelopen, lijkt geen van de drie partijen haast te hebben om definitief met elkaar te breken.
Voor premier Rob Jetten zou een kabinetsval betekenen dat zijn premierschap al vroeg met een zware politieke crisis wordt geconfronteerd.
Ook D66 en CDA hebben belang bij het voortzetten van de samenwerking.
Voor de VVD ligt de situatie ingewikkelder.
De partij wil duidelijk maken dat ze zich niet zomaar laat passeren, maar moet tegelijkertijd afwegen wat een kabinetsval politiek zou betekenen.
Dat kan verklaren waarom de onderhandelingen zo lang duren.
De partijen proberen mogelijk een oplossing te vinden waarmee iedereen voldoende resultaat kan presenteren aan de eigen achterban.
Of dat lukt, is nog onzeker.
Kabinet valt vrijdag niet
Het belangrijkste nieuws komt volgens het Algemeen Dagblad van Haagse bronnen.
Die melden dat het kabinet vrijdag niet zal vallen.
Daarmee lijkt een onmiddellijke breuk tussen D66, VVD en CDA voorlopig van de baan.
Dat betekent echter niet dat de politieke crisis voorbij is.
Er ligt nog geen definitief akkoord over de eisen van de VVD.
Ook is niet bekend of D66 en CDA bereid zijn het Belastingplan opnieuw ter discussie te stellen.
De partijen zullen daarom verder moeten onderhandelen.
Crisisoverleg gaat dit weekend verder
Volgens de berichtgeving wordt het overleg in het weekend voortgezet.
Daarmee krijgen de drie coalitiepartijen meer tijd om tot een oplossing te komen.
De belangrijkste vragen blijven voorlopig onbeantwoord.
Komt er daadwerkelijk een rechtse gedoogpartner? Wordt het Belastingplan 2027 aangepast? En welke concessies zijn D66 en CDA bereid te doen?
Vooral de eis van een rechtse gedoogpartner kan grote gevolgen hebben voor de toekomstige politieke koers van het kabinet.
Als de VVD haar zin krijgt, zou de samenwerking met oppositiepartijen mogelijk een andere richting inslaan.
Maar zolang er geen overeenstemming is bereikt, blijft de toekomst van het kabinet onzeker.
Politieke crisis voorlopig niet voorbij
De onverwachte ontwikkeling betekent dat het kabinet-Jetten voorlopig overeind lijkt te blijven.
Waar eerder nog rekening werd gehouden met een snelle kabinetsval, wordt nu achter de schermen gezocht naar een compromis.
De VVD heeft volgens bronnen stevige voorwaarden gesteld.
D66 en CDA lijken bereid om te onderhandelen, maar willen niet tegen elke prijs toegeven.
Daarmee blijft de politieke spanning groot.
Het kabinet van Rob Jetten valt volgens Haagse bronnen vrijdag niet. Na bijna zeven uur crisisoverleg tussen Jetten, Dilan Yeşilgöz en CDA-vicepremier Bart van den Brink is nog geen definitieve oplossing bereikt. De VVD zou eisen dat er een rechtse gedoogpartner komt en dat het Belastingplan 2027 ingrijpend wordt aangepast. PRO mag volgens de partij nadrukkelijk niet de nieuwe gedoogpartner worden. De onderhandelingen worden naar verwachting dit weekend voortgezet. Daarmee is een onmiddellijke kabinetsval voorlopig afgewend, maar de politieke crisis nog zeker niet opgelost.
Bron: Algemeen Dagblad, op basis van berichtgeving van politiek verslaggever Niels Klaassen en Haagse bronnen.
Geschreven door
Emma VermeerEmma Vermeer is editor bij Blijned en schrijft over royalty en politiek. Ze volgt zowel opvallende momenten rond het koningshuis als ontwikkelingen die het politieke landschap in Nederland veranderen.
Alle 379 artikelen van Emma Vermeer ›Volg Blijned
Het nieuws van vandaag, op de plek waar je toch al bent.