Komende dagen extreem winterweer in Nederland: deze werknemers mogen thuisblijven
Elke winter duikt het weer op: het hardnekkige idee dat werknemers in Nederland bij extreem winterweer automatisch recht hebben op een gratis vrije dag. Zodra sneeuw, ijs en snijdende kou het land in trekken, verschijnen er berichten op sociale media waarin wordt gesuggereerd dat werken “officieel niet mag” onder een bepaalde temperatuur. Toch is de werkelijkheid een stuk complexer. Het verschil tussen wat mensen denken dat hun recht is, wat wettelijk is vastgelegd en wat in de praktijk gebeurt, blijkt groter dan vaak wordt aangenomen.
De kou van vandaag maakt dat onderwerp opnieuw actueel. In grote delen van het land ligt de gevoelstemperatuur ruim onder nul. Voor veel mensen betekent dat hooguit een extra trui of een korte wandeling naar de laptop aan de keukentafel. Maar voor anderen is het dagelijkse realiteit om buiten te werken in wind, sneeuw en gladheid. Juist dat contrast zorgt ieder jaar opnieuw voor discussie.
Wat de wet wel en niet regelt bij winterweer
Een belangrijk misverstand is dat er in Nederland een vaste temperatuurgrens zou bestaan waarbij werken automatisch stopt. Zo’n regel is er niet. Er bestaat geen wet die zegt dat werknemers bij sneeuw of vorst recht hebben op een vrije dag. Winterweer op zichzelf is dus geen geldige reden om zonder overleg thuis te blijven.
De belangrijkste juridische basis ligt in de Arbeidsomstandighedenwet, beter bekend als de Arbowet. Deze wet verplicht werkgevers om te zorgen voor veilige en gezonde werkomstandigheden. Dat betekent dat zij moeten beoordelen of het werk onder de heersende omstandigheden verantwoord kan worden uitgevoerd.
Wanneer kou, sneeuw of gladheid leidt tot onveilige situaties, moet een werkgever maatregelen nemen. Dat kan variëren van het aanpassen van werkzaamheden tot het tijdelijk stilleggen van het werk. Het uitgangspunt is altijd veiligheid, niet comfort.
Geen vrijbrief om zelf thuis te blijven
Dat betekent echter niet dat een werknemer zelfstandig mag besluiten om niet te komen werken zodra het koud aanvoelt. De beoordeling ligt niet eenzijdig bij de werknemer. Er moet sprake zijn van aantoonbare risico’s. Denk aan gladde werkplekken, bevroren steigers, verminderde grip of omstandigheden waarin beschermende middelen onvoldoende zijn.
Pas wanneer duidelijk is dat het werk niet veilig kan worden uitgevoerd, sta je juridisch sterk. Overleg met de werkgever is daarbij essentieel. Wie zonder afstemming wegblijft, kan in sommige gevallen zelfs in de problemen komen.
De rol van gevoelstemperatuur
In discussies over werken bij winterweer komt vaak één specifieke grens terug: een gevoelstemperatuur van min zes graden. Die waarde is geen landelijke wet, maar komt voort uit cao-afspraken, vooral in sectoren waar buitenwerk centraal staat.
Gevoelstemperatuur is iets anders dan de temperatuur die op de thermometer staat. Wind, luchtvochtigheid en open terrein zorgen ervoor dat kou veel intenser wordt ervaren door het menselijk lichaam. Het KNMI gebruikt deze maat om aan te geven hoe belastend het weer daadwerkelijk is.
Bij harde wind kan een temperatuur net onder nul al aanvoelen als strenge vorst. Dat vergroot het risico op lichamelijke klachten en maakt veilig werken lastiger.
Grote verschillen tussen beroepen
De impact van winterweer verschilt sterk per beroep. Voor veel kantoorfuncties is werken bij kou nauwelijks een probleem. Dankzij thuiswerken blijft het werk doorgaan, ongeacht sneeuw of gladheid. Het grootste ongemak is vaak logistiek: hoe kom je veilig aan boodschappen of naar afspraken.
Voor mensen met een fysiek beroep ligt dat totaal anders. Bouwvakkers, hoveniers, wegwerkers en dakdekkers werken in omstandigheden waar kou en gladheid directe risico’s opleveren. Bevroren ondergronden, natte materialen en beperkte bewegingsvrijheid door dikke kleding vergroten de kans op ongelukken.
Juist voor deze groepen zijn aanvullende afspraken gemaakt in cao’s.
Wat cao’s vastleggen bij extreme kou
Omdat de wet geen vaste temperatuurgrenzen kent, vullen cao’s dit deels in. Vooral in sectoren waar buitenwerk de norm is, bestaan duidelijke winterregelingen. De bouwsector is daarvan het bekendste voorbeeld.
In deze sector is vastgelegd dat het werk kan worden stilgelegd bij een gevoelstemperatuur van min zes graden of lager. Ook andere onveilige omstandigheden, zoals gladde looppaden of een sneeuwlaag die niet veilig kan worden verwijderd, kunnen reden zijn om te stoppen.
Daarnaast moet de werkgever zorgen voor adequate beschermende kleding. Als die ontbreekt, is doorwerken niet toegestaan. Veiligheid staat voorop.
Alternatief werk en overleg
Wanneer het buitenwerk wordt stilgelegd, betekent dat niet automatisch dat een werknemer niets hoeft te doen. Werkgevers zijn verplicht te kijken naar vervangende werkzaamheden. Dat kan binnenwerk zijn of taken op een andere locatie.
Pas wanneer er geen veilig alternatief beschikbaar is, kan thuisblijven aan de orde zijn. Ook dit gebeurt altijd in overleg. Het idee van “gratis vrij” is daarmee vaak een misleidende vereenvoudiging.
Hoe zit het met loon bij winterse werkstops?
Een veelgestelde vraag is of een werkstop door winterweer gevolgen heeft voor het salaris. In veel gevallen blijft het loon (deels) doorlopen, maar ook hier spelen sectorafspraken een grote rol.
In de bouw geldt bijvoorbeeld dat de werkgever bij vorstverlet de eerste dagen het loon doorbetaalt. Duurt de situatie langer, dan kan een speciale regeling ingaan waarbij een deel van de loonkosten wordt opgevangen. Werknemers ontvangen dan meestal een percentage van hun loon, soms aangevuld tot het normale niveau.
Dit soort regelingen bestaan niet in alle sectoren. Daarom is het belangrijk om niet af te gaan op verhalen van anderen. Wat voor de ene beroepsgroep geldt, kan voor een andere totaal anders zijn.
Waarom het verschil soms oneerlijk voelt
Voor veel mensen voelt het scheef dat de één bij winterweer thuis mag blijven terwijl de ander gewoon doorwerkt. Toch is dat verschil juridisch goed te verklaren. Het draait niet om kou als zodanig, maar om de risico’s die het werk met zich meebrengt.
Een administratief medewerker kan veilig werken achter een scherm, zelfs bij strenge vorst. Voor iemand die op hoogte werkt of zware machines bedient, zijn de risico’s aanzienlijk groter. Dat onderscheid is niet nieuw, maar door de toename van thuiswerken wel zichtbaarder geworden.
Wat kun je als werknemer zelf doen?
Wie te maken krijgt met extreem winterweer doet er verstandig aan de eigen cao te raadplegen. Daarin staat vaak duidelijk beschreven wat wel en niet mag bij kou, sneeuw en gladheid. Vakbonden kunnen hierbij extra uitleg geven.
Daarnaast is open overleg met de werkgever cruciaal. Door samen te kijken naar veiligheid, alternatieven en afspraken voorkom je misverstanden. Zomaar wegblijven is zelden de beste optie.
Het is belangrijk om te beseffen dat veiligheid altijd zwaarder weegt dan productiviteit. Als omstandigheden gevaarlijk zijn, mag dat worden benoemd. Dat is geen teken van onwil, maar een legitiem recht.
Realisme in plaats van geruchten
Het idee van een automatische wintervrije dag klinkt aantrekkelijk, maar klopt niet met de werkelijkheid. Nederland kent geen algemene regel die werken bij sneeuw of vorst verbiedt. Wat er gebeurt, hangt af van sector, afspraken en veiligheid op de werkplek.
Extreme kou maakt de verschillen tussen beroepen zichtbaarder, maar die verschillen zijn niet willekeurig. Ze zijn gebaseerd op risico’s en verantwoordelijkheid. Wie weet waar hij of zij recht op heeft en dat bespreekbaar maakt, staat sterker dan iemand die zich laat leiden door hardnekkige winterverhalen.
De winter laat zich niet plannen, maar duidelijke afspraken over werk en veiligheid wel. Juist nu het weer zich van zijn strengere kant laat zien, is het belangrijk om feit en fictie van elkaar te blijven onderscheiden.
