Digitaal rijbewijs komt eraan: dit verandert er de komende jaren voor automobilisten in Nederland

Het vertrouwde roze rijbewijs blijft voorlopig nog bestaan, maar krijgt de komende jaren gezelschap van een digitale variant. De Europese Unie werkt aan een systeem waarbij burgers hun rijbewijs veilig kunnen opslaan op hun smartphone. Duitsland zet naar verwachting begin 2027 een belangrijke stap met de invoering van een digitale wallet, terwijl Nederland later volgt. Uiteindelijk moet het digitale rijbewijs in alle EU-landen bruikbaar zijn.

De komst van het digitale rijbewijs maakt deel uit van een bredere Europese digitalisering van officiële documenten. Toch betekent dit niet dat het plastic rijbewijs direct verdwijnt. Automobilisten houden de mogelijkheid om te kiezen tussen een digitale versie en een fysieke kaart.

Europese plannen voor een digitale identiteitswallet

De invoering van het digitale rijbewijs hangt samen met de ontwikkeling van de Europese Digitale Identiteitswallet, ook wel de EUDI-wallet genoemd. Deze digitale portefeuille moet burgers de mogelijkheid geven om verschillende officiële documenten op één veilige plek te bewaren.

Naast het rijbewijs kunnen in de toekomst ook identiteitsbewijzen, diploma’s en andere officiële documenten aan de wallet worden toegevoegd. De Europese Unie wil dat alle lidstaten een dergelijke app beschikbaar stellen, zodat inwoners deze kosteloos kunnen gebruiken.

Daarnaast zijn nieuwe Europese regels aangenomen die ervoor moeten zorgen dat digitale rijbewijzen in alle lidstaten worden erkend. Hierdoor moet het uiteindelijk mogelijk worden om binnen de hele Europese Unie met één digitaal document aan te tonen dat iemand bevoegd is om een voertuig te besturen.

Fysiek rijbewijs blijft beschikbaar

Hoewel de digitale versie de nieuwe standaard moet worden, blijft het fysieke rijbewijs voorlopig gewoon bestaan. De Europese regels bepalen dat niemand verplicht wordt om een smartphone te gebruiken of uitsluitend voor een digitaal rijbewijs te kiezen.

Mensen die liever een traditioneel rijbewijs behouden, kunnen ook in de toekomst een plastic kaart aanvragen. Dat geldt eveneens voor mensen zonder geschikte smartphone of voor wie officiële documenten liever niet digitaal bewaart.

Ook huidige rijbewijzen blijven geldig tot de vervaldatum die op het document staat vermeld. Er is dus geen sprake van een verplichte omwisseling zodra het digitale systeem beschikbaar komt.

Van standaarddocument naar keuze

De verwachting is wel dat de manier waarop rijbewijzen worden verstrekt langzaam verandert.

Op dit moment ontvangt vrijwel iedere automobilist automatisch een fysieke rijbewijskaart. In de toekomst kan de digitale versie de standaard worden, waarbij een plastic kaart alleen nog op verzoek wordt verstrekt.

Een vergelijkbare ontwikkeling vond eerder plaats bij bankafschriften. Waar papieren afschriften vroeger automatisch werden verstuurd, kiezen veel banken tegenwoordig standaard voor een digitale variant. Alleen wie daar behoefte aan heeft, vraagt nog een papieren exemplaar aan.

Duitsland loopt voorop

Duitsland behoort tot de eerste Europese landen die de nieuwe digitale wallet willen invoeren. Volgens de huidige planning wordt deze begin 2027 beschikbaar.

Duitse gebruikers kunnen daarin onder meer hun identiteitsbewijs en rijbewijs opslaan. Daarmee krijgt Duitsland een voorsprong op verschillende andere Europese landen.

Voor Nederlanders die regelmatig in Duitsland rijden, biedt dat alvast een eerste indruk van hoe het systeem in de praktijk zal functioneren.

Nederland volgt later

Nederland werkt eveneens aan een eigen digitale wallet, maar heeft aangegeven meer tijd nodig te hebben voor de ontwikkeling.

De introductie wordt niet meer voor eind 2026 verwacht. Volgens de huidige planning zal de Nederlandse wallet in de loop van 2027 stapsgewijs beschikbaar komen.

De eerste versie zal waarschijnlijk nog beperkte mogelijkheden bieden. Mogelijk kunnen nog niet alle officiële documenten direct worden toegevoegd. De overheid verwacht de functionaliteiten in verschillende fases verder uit te breiden.

Meer zaken online regelen

Nog voordat het digitale rijbewijs volledig beschikbaar is, worden verschillende rijbewijszaken eenvoudiger.

Vanaf 2027 moet het voor veel automobilisten mogelijk worden om een rijbewijs online te verlengen, te vervangen of uit te breiden. Daarmee hoeven mensen voor bepaalde aanvragen niet langer altijd naar het gemeentehuis.

Dat betekent echter niet dat het rijbewijs direct digitaal op de telefoon staat. In eerste instantie gaat het alleen om een digitale aanvraagprocedure voor een fysiek document.

Pas wanneer de officiële digitale wallet volledig beschikbaar is, kan ook het digitale rijbewijs worden gebruikt tijdens verkeerscontroles.

Voordelen van een digitaal rijbewijs

Volgens de Europese plannen biedt een digitaal rijbewijs verschillende voordelen.

Omdat de meeste mensen hun smartphone vrijwel altijd bij zich hebben, wordt de kans kleiner dat het rijbewijs thuis blijft liggen. Daarnaast kunnen officiële gegevens eenvoudiger worden gecontroleerd tijdens een politiecontrole.

De digitale documenten bevatten actuele informatie, waardoor vervalste of gewijzigde rijbewijzen sneller kunnen worden herkend. Dat kan bijdragen aan een efficiëntere controle en fraude moeilijker maken.

Ook voor reizigers binnen de Europese Unie biedt het systeem voordelen. Het digitale rijbewijs moet uiteindelijk in alle lidstaten worden geaccepteerd, waardoor automobilisten niet langer afhankelijk zijn van een fysieke kaart.

Ook aandacht voor mogelijke nadelen

Tegelijkertijd wijzen deskundigen erop dat een volledig digitaal systeem nieuwe uitdagingen met zich meebrengt.

Een lege batterij, een defecte smartphone of verlies van het toestel kan op een onhandig moment voor problemen zorgen. Daarom blijft de mogelijkheid om een fysiek rijbewijs te gebruiken voorlopig bestaan.

Daarnaast vinden sommige mensen het prettig om belangrijke documenten niet uitsluitend digitaal te bewaren. De Europese regelgeving houdt daar rekening mee door beide vormen naast elkaar beschikbaar te houden.

Gefaseerde invoering tot 2030

De overgang naar het digitale rijbewijs verloopt geleidelijk. De komende jaren werken de Europese lidstaten aan de benodigde wetgeving, technische systemen en beveiliging.

Uiterlijk eind 2030 moet het digitale rijbewijs in alle landen van de Europese Unie bruikbaar zijn. Tot die tijd zullen automobilisten stap voor stap kennismaken met nieuwe digitale mogelijkheden, terwijl het vertrouwde fysieke rijbewijs voorlopig gewoon geldig blijft.

Voor de meeste weggebruikers verandert er op korte termijn dan ook weinig. Pas wanneer de digitale wallet breed beschikbaar is, kunnen automobilisten ervoor kiezen hun rijbewijs voortaan ook veilig op hun smartphone mee te nemen.